English (UK)
English (US)
Français
Deutsch
Español
Italiano
Nederlands
简体中文
.JPG){kind=link}
Bewust neutraal. In Noord-Ierland zijn taal en namen verbonden met identiteit. Wij beschrijven wat officiële bronnen zeggen en hoe mensen plaatsen noemen, zonder partij te kiezen.
Officiële status
De Identity and Language (Northern Ireland) Act 2022 is een wet van het Britse parlement. Deel 1 gaat over nationale en culturele identiteit en taal, met onderdelen over de Ierse taal en over de Ulster-Scots- en de Ulster-Britse traditie.1
Over het Iers zegt de wet dat het doel is de status van de Ierse taal in Noord-Ierland officieel te erkennen, onder meer door te voorzien in een commissaris voor de Ierse taal en in normen voor goede praktijken voor overheidsinstanties. Er staat ook bij dat niets in dit deel de status van de Engelse taal raakt.2
Over het Ulster-Schots voorziet de wet in een commissaris voor het Ulster-Schots en de Ulster-Britse traditie, met als hoofddoel de taal, kunsten en literatuur rond het Ulster-Schots te versterken en te ontwikkelen.3
Welke bepalingen van kracht zijn, kan veranderen. Raadpleeg de pagina van legislation.gov.uk over de wet (opent in een nieuw tabblad) voor de actuele stand van zaken. Wij hebben de website van Foras na Gaeilge niet gelezen, die ons geautomatiseerde verzoek doorverwees, en ook niet de hoofdwebsite van de Ulster-Scots Agency, die bij het ophalen een onderhoudspagina toonde.
Wat u zult zien en horen
Wikivoyage meldt dat in sommige delen van Noord-Ierland, vooral bij de grens, Iers wordt gesproken, maar minder vaak dan in de Republiek. Ook zegt het dat Scots, in Noord-Ierland Ulster-Scots genoemd, in delen van de regio te horen is en voor Engelssprekenden grotendeels te verstaan is.4
De site Discover Ulster-Scots, beheerd door de Ulster-Scots Agency, beschrijft Ulster als gevormd door drie volken, de Ieren, de Schotten en de Engelsen, en zegt dat iedereen in Ulster Engels spreekt, met Iers en Ulster-Scots als twee minderheidstalen.6 Misschien valt u ook het woord lough voor een meer op, waar men in Schotland loch zegt.4
Voor alledaagse Ierse uitdrukkingen geeft de Ierse taalgids van Wikivoyage fonetische weergaven zoals „DEE-a GHWIT” voor Dia dhuit (hallo) en „GUH ROH MAH ug-ut” voor Go raibh maith agat (dank u). We voegen geen eigen uitspraak toe.8
Elementen in Ierse plaatsnamen
Veel namen in Noord-Ierland zijn verengelste vormen van Ierse namen. De tabel hieronder toont gangbare spellingen en het Ierse woord erachter, naar het Wikipedia-artikel over Ierse plaatsnamen.7
| Spelling op kaarten | Betekenis |
|---|---|
| bally, bal, bel | van baile, gehucht of nederzetting. Voorbeelden uit de bron: Ballymena, Ballymoney, Ballycastle7 |
| kil, kill | van cill, kerkhof of begraafplaats. Voorbeelden: Kildare, Kilkenny7 |
| derry | van doire, bosje of eikenbos7 |
| drum, drom | van druim, rug of heuvelrug. Voorbeelden: Dromore, Drumcondra7 |
| knock | van cnoc, heuvel7 |
| lough | van loch, meer7 |
| carrick, carrig, craig | van carraig, rots of rotsachtige uitloper. Voorbeelden: Carrickfergus, Craigarogan7 |
| ard | hoog, hoogte, heuvel7 |
| rath | van ráth, ronde aarden burcht7 |
| more | van mór, groot of machtig7 |
De voorbeelden in die bron komen van het hele eiland Ierland, dus niet elke plaats in de tabel ligt in Noord-Ierland.
Ulster-Schotse elementen in namen
In Belfast wijst de site Discover Ulster-Scots op Schotse woorden in plaatsnamen en zegt dat Belfast meer dan honderd straten heeft die naar plaatsen in Schotland zijn vernoemd, waaronder Braemar, Langholm, Lochinver, Merkland, Selkirk en Stratheden.5
| Element | Betekenis |
|---|---|
| brae | heuvelflank. Het komt voor op de hellingen van de Cave Hill in het noorden van Belfast5 |
| strand | strand. Het levert veel namen op in het oosten van Belfast, aan de oever van de Lagan en Belfast Lough5 |
| burn | kleine beek, zoals in Purdysburn, Minnowburn en Wedderburn5 |
| knock | opvallende heuvel, zoals ‘the Knock’ in Oost-Belfast5 |
Let op: knock staat in beide tabellen: het wordt vermeld als verengelste vorm van het Ierse cnoc en, in Belfast, als Ulster-Schotse term voor een opvallende heuvel.75
Derry of Londonderry
Beide namen worden gebruikt. Volgens Wikipedia is de officiële naam Londonderry, op grond van het koninklijk handvest van de stad uit 1662, en bevestigde een uitspraak van de High Court in 2007 dit. De gemeenteraad gebruikt Derry sinds 1984 in zijn naam en heet nu Derry City & Strabane District Council.910 Hetzelfde artikel meldt dat nationalisten Derry verkiezen en dat het veel wordt gebruikt in de katholieke gemeenschap en in de Republiek Ierland, terwijl veel unionisten Londonderry verkiezen, al zeggen de meeste protestantse inwoners van de stad in het dagelijks gesprek Derry. Ook de bijnaam ‘Stroke City’ wordt genoemd, afgeleid van de dubbele vorm Derry/Londonderry.9
Hoe wij ermee omgaan: we schrijven Derry/Londonderry wanneer we de stad noemen en gebruiken de eigen naam van een organisatie wanneer we die citeren, zoals Derry City & Strabane District Council. In een gesprek is het het eenvoudigst de naam te gebruiken die uw gesprekspartner gebruikt. Verkeersborden, busbestemmingen en dienstregelingen kunnen de ene of de andere naam tonen.
Gerelateerd
Lees de gids voor Noord-Ierland, het overzicht van de vier landsdelen en onze toelichting op Britain, Great Britain en het VK.