English (UK)
English (US)
Français
Deutsch
Español
Italiano
Nederlands
简体中文
Gaelic en Scots zijn verschillende talen. Gaelic is een Keltische taal en Scots is een Germaanse taal die verwant is aan het Engels. Plaatsnamen in deze gids zijn Gaelic, tenzij we iets anders zeggen. We geven alleen een uitspraak als een genummerde bron die geeft.
Gaelisch in Schotland
De Schotse regering zegt dat Gaelic al meer dan 1,500 jaar in Schotland wordt gesproken en deel blijft uitmaken van de culturele identiteit van het land. De Gaelic Language (Scotland) Act 2005 is aangenomen om het Gaelic meer bescherming en bekendheid te geven en toe te werken naar de status van officiële taal van Schotland.1 Wikivoyage beschrijft het Gaelic als vooral gesproken in de Highlands en de Westelijke Eilanden.7 Het geeft ook de naam van de taal, Gàidhlig, weer als “Gah-lig”.7
Ainmean-Àite na h-Alba noemt zichzelf het nationale adviespartnerschap voor Gaelische plaatsnamen in Schotland. Het volgt een gepubliceerd beleid, zodat de Gaelische vormen van plaatsnamen op een gecoördineerde manier en volgens een nationale standaard worden vastgesteld.2 Wilt u een naam opzoeken, dan beheert de organisatie een doorzoekbare kaart van Gaelische plaatsnamen (zie onze bronnen).
Inver, Strath, Ben, Loch, Kil en andere elementen
Veel Schotse plaatsnamen zijn Gaelische namen in Engelse spelling. De onderstaande elementen komen steeds terug op kaarten, wegwijzers en stationsborden.
| Element | Betekenis |
|---|---|
| inbhir (Inver-) | riviermonding of samenvloeiing. Inverness is Inbhir Nis, de inver van de Ness; Inverbeg betekent ‘de kleine riviermonding’4,3 |
| obar (Aber-) | een equivalent van inbhir, ontleend aan het Brittonisch of Pictisch, zoals in Aberfoyle (Obar Phuill), ‘monding van de modderige beek’3 |
| srath (Strath-) | riervallei. Strathyre komt van Srath Eadhair, ‘strath met graanland’4,3 |
| beinn (Ben) | berg4 |
| loch, lochan | loch, en een klein loch. Een ander woord, lòch, is een oud bijvoeglijk naamwoord met de betekenis 'donker' of 'zwart'4,3,5 |
| cill (Kil-) | kerk. Killin is Cill Fhinn, 'mooie kerk'; Kilmun is Cill Mhunna, 'kerk van Munna'3,4 |
| baile | nederzetting. Baile Mo Thatha wordt meestal weergegeven als ‘de nederzetting van Mo Thatha’ (Balmaha)3 |
| àird (Ard-) | hoogte of landtong. Ardnamurchan is Àird nam Murchan, 'de hoogte van de zeehonden'5,3 |
| ceann (Kin-) | hoofd. Kinlochrannoch is Ceann Loch Raineach, het hoofd van Loch Rannoch4 |
| tulach (Tulloch) | heuvel4 |
Enkele voorbeelden laten zien hoe de delen in elkaar passen. Inverness is Inbhir Nis, “de monding van de Ness”.4 Ardnamurchan betekent “de hoogte van de zeehonden”, een naam die voorkomt in een Leven van Sint-Columba uit rond 700 n.Chr., volgens een gastbijdrage van Ainmean-Àite na h-Alba voor Historic Environment Scotland.5 Kinlochrannoch is het hoofd van Loch Rannoch.4
Namen kunnen meer dan één geschiedenis hebben. De Loch Lomond & The Trossachs National Park Authority merkt op dat Aber- of Obar- een leenwoord is uit het Brittonisch of Pictisch, gelijk aan het meer voorkomende Gaelische inbhir,3 en daarom ziet u op Schotse kaarten zowel Aber- als Inver-. Dezelfde pagina geeft de Gaelische en Engelse vormen van Balquhidder, Balmaha en andere plaatsen en zegt dat de betekenis in sommige gevallen onzeker is.3
Gaelische namen met gedrukte uitspraak
De nationaalparkautoriteit drukt naast veel Gaelische vormen een uitspraakweergave af, met hoofdletters voor de beklemtoonde lettergreep. Enkele daarvan geven wij weer zoals ze gedrukt staan.
| Gaelische vorm (Engelse naam) | Betekenis |
|---|---|
| Cill Fhinn (Killin)Gedrukte uitspraak: kil EEN | mooie kerk3 |
| Cill Mhunna (Kilmun)Gedrukte uitspraak: kil VOONuh | Kerk van Munna3 |
| An t-Inbhir Beag (Inverbeg)Gedrukte uitspraak: un tchinivur BAYK | de kleine riviermonding3 |
| Am Bealach (Balloch)Gedrukte uitspraak: um BYALuch | de bergpas3 |
| Lus (Luss)Gedrukte uitspraak: looss | van Gleann Luis, 'kruidendal'3 |
| Calasraid (Callander)Gedrukte uitspraak: KALusratch | havenstraat3 |
Gaelisch op borden en in begroetingen
Deze woorden komen uit de Schots-Gaelische taalgids van Wikivoyage, die gangbare borden en eenvoudige begroetingen vermeldt.6
| Gaelisch | Engels |
|---|---|
| Fàilte | welkom6 |
| Fosgailte | open6 |
| Dùinte | gesloten6 |
| Inntrinn | ingang6 |
| Doras a-mach | uitgang6 |
| Slighe a-mach | uitgang6 |
| Stob and Giob | duwen en trekken6 |
| Taigh-beag | toilet6 |
| Toirmisgte | verboden6 |
| HalòGeschreven uitspraak: ha-LAW | hallo6 |
| Madainn mhathGedrukte uitspraak: MAT-een vah | goedemorgen6 |
| Tapadh leatUitspraak (geschreven): TAH-puh let | bedankt (informeel; ‘Tapadh leibh’ is de beleefdheidsvorm)6 |
| Slàinte | proost6 |
| GàidhligGeschreven uitspraak: Gah-lig | Schots-Gaelic, de taal7 |
.JPG){kind=link}
Scots
De Schotse regering beschrijft het Scots als een belangrijk onderdeel van de cultuur en het erfgoed van Schotland, te vinden in liederen, poëzie en literatuur en in het dagelijks gebruik in gemeenschappen. Bij de volkstelling van 2022 gaven 1,508,540 mensen aan Scots te kunnen spreken.8 Een senior redacteur van de Dictionaries of the Scots Language zegt te hopen dat het boek met favoriete woorden helpt de mythe te ontkrachten dat het Scots een dode taal of “slang” is.9
Wikivoyage zegt dat Scots voor moedertaalsprekers van het Engels min of meer te verstaan is, vooral op schrift, en dat sprekers met buitenstaanders meestal Engels gebruiken.711 U hoort Schotse woorden door het gesproken Engels heen.
| Scots woord | Betekenis |
|---|---|
| bairn | kind7 |
| ken | weten7 |
| tatties | aardappelen7 |
| bridie | vleespastei7 |
| wee | klein11 |
| kirk | kerk11 |
| dreich | somber10 |
| dux | klassenbeste9 |
| onding | een zware bui regen of sneeuw9 |
Twee van deze woorden staan ook op kaarten: Wikivoyage noemt kirk als woord voor kerk in Schotland, en loch is het Schotse woord voor meer.11
Gerelateerd
Bekijk onze Highlandsgids, Edinburgh en Glasgow, lees over het Welsh of ga terug naar taal en etiquette.